فرهیختگان: حتما آمار بازگوکننده خوبی برای اوضاع و نشان دادن چهره واقعی حوزه نشر خواهد بود. در این سالها بارها گزارشهای آماری منتشر کردیم و از اوضاع نشر و چاپ کتاب گفتیم. درمورد پرفروشهای این حوزه صحبت کردیم. وضعیت نشر در سالهای اخیر خیلی خوب نبوده است. مشکلات اقتصادی سایه سنگینش را بر این حوزه انداخته است. کرونا هم ۲ سال این حوزه را درگیر کرد. البته داشتیم زمانهایی را که تعداد کتابهای منتشرشده به ۱۱۰۰۰۰ عنوان هم رسید. شاید این تعداد عناوین در نگاه ۱ خوب باشد، اما مهمتر از آن باید کیفیت آثار را ببینیم که تعداد تالیف و ترجمهها چقدر است.
مشکلات حوزه کاغذ هم در این سالها، بارها ناشران را به زمین زده و خیلیها را ورشکسته کرده است. شاید با رونق گرفتن بازار کاغذ داخلی بتوان کمی از این زخمها را ترمیم کرد. اما در گزارش امروز، آمار مقایسهای ۴ ماه ۱ ۱۴۰۲ با ۱۴۰۱ را منتشر کردیم و مثل همیشه بحث قیمت کتاب پررنگترین بخش این جدول مقایسهای است، اما نکتهای که در این گزارش بررسی کردیم و شاید تا قبل از این توجه نشده بود، این است که بخش اعظمی از بالا بودن قیمت کتاب تحتتاثیر کمکآموزشیها است که این موضوع را در این ۴ ماه بررسی کردیم.
فروردین؛ منفی کتاب
طبق آمار خانه کتاب و ادبیات ایران، در فروردین سال ۱۴۰۲ ، ۳۳۶۹ عنوان کتاب در شمارگان ۲۶۶۹۲۳۵ نسخه در حوزههای مختلف منتشر شده است، این درحالی است که در مدت مشابه سال ۱۴۰۱ این اعداد به ترتیب، ۶۳۲۴ عنوان و شمارگان ۵۰۰۰۰۰۰ ۹۷۷ نسخه بوده است. تعداد کتابها با ۳۹ درصد و تعداد شمارگان ۱۷ درصد نسبت به مدت مشابه افت داشته است.
براساس آمار و دادهها، کتابهای حوزه ادبیات با ۶۶۲ عنوان در شمارگان ۳۹۷۸۴۵ نسخه در صدر این فهرست قرار دارد؛ همچنین کتابهای حوزه کودک و نوجوان با ۵۰۷ عنوان و ۶۵۹۹۵۰ نسخه در مقام ۲ این جدول است، پس از آن نیز کتابهای کمک آموزشی با ۴۳۸ عنوان و ۲۹۲۲۰۰ نسخه رتبه ۳ این جدول را دارا است.
میانگین قیمت کتاب در نخستینماه اولین فصل سال نیز ۷۹۸۱۹۸ ریال و میانگین قیمت هر صفحه ۴۹۶۰ ریال بوده است، این عدد در فروردین سال ۱۴۰۱ به ترتیب حدود ۶۰۹۱۷۱ ریال و قیمت هر صفحه ۳۴۹۸ ریال بوده است. که قیمت در این ماه نسبت به مدت مشابه ۲۷ درصد رشد داشته است.
همچنین براساس این دادهها، ۲۵۷۵ عنوان کتاب تالیفی و تنها ۷۹۴ عنوان اثر ترجمه شده و همانند همه ماههای گذشته در استان تهران، با ۲۱۵۲ عنوان کتاب منتشر شده که این عدد برای سایر استانها حدود ۱۲۱۷ عنوان است. ۲۴۲۷ عنوان از این کتابها نیز چاپ ۱ و ۹۴۲ عنوان چاپ ۲ هستند.
اردیبهشت؛ رشد ۴۷ درصدی قیمت
آمار موضوعی کتابهای ثبت شده در بانک اطلاعاتی خانه کتاب در اردیبهشت ۱۴۰۲ نشان میدهد در این ماه در مجموع ۱۰۱۷۶ عنوان کتاب از سوی ۱۴۰۵ ناشر منتشر شده است. در مقایسه با اردیبهشت ۱۴۰۱، ۵ درصد افت داشته است. از مجموع آثار منتشر شده در این ماه ۷۲۲۳ عنوان کتاب تالیف و ۲۹۵۳ عنوان کتاب ترجمه در پیشخوان کتابفروشیها قرار گرفت. تعداد کتابهای کودک و نوجوان، ۱۴۷۰ عنوان در سال ۱۴۰۲ و این تعداد در مقایسه با اردیبهشت ۱۴۰۱، که ۱۴۹۹ عنوان کتاب منتشر شده حدود ۲ درصد کاهش داشته است. بیشترین آثار تالیفی در موضوعات کمک درسی، ادبیات، علوم اجتماعی، کودک و نوجوان و دین بوده و بیشترین آثار ترجمهای به موضوعات کودک و نوجوان، ادبیات، علوم عملی، فلسفه و روانشناسی و علوم اجتماعی اختصاص پیدا کرده است. در دومین ماه بهار ۱۴۰۲ بیشترین کتابها با موضوعات ادبیات، کمکدرسی، کودک و نوجوان و علوم اجتماعی منتشر شدهاند و موضوعات ادبیات، علوم اجتماعی، علوم عملی، کودک و نوجوان و کمک درسی در فهرست بیشترین کتابهای چاپ ۱ قرار گرفتند و بیشترین کتابهای چاپ مجدد به موضوعات کمک درسی، ادبیات، کودک و نوجوان، علوم اجتماعی و فلسفه و روانشناسی تعلق گرفت. از مجموع کل کتابهای منتشر شده در اردیبهشتماه ۱۴۰۲ درمجموع ۶۴۷۸ عنوان چاپ ۱ و مابقی چاپ مجدد بودند. ناشران استان تهران ۶۴ درصد از آثار چاپ ۱ و ناشران استان قم ۱۰ درصد آثار چاپ ۱ را از آن خود کردند و مابقی کتابها از سوی ناشران سایر استانها راهی بازار نشر شدند. شمارگان کل کتابهای منتشر شده در این ماه به ۸۷۳۲۶۲۵ نسخه و میانگین شمارگان به ۸۵۸ نسخه رسیده است و در مقایسه با میانگین شمارگان در سال ۱۴۰۱ که ۱۰۲۰ عنوان بوده که حدودا ۱۶ درصد کاهش داشته است. بیشترین شمارگان کل کتابها به موضوعات کودک و نوجوان، کمک درسی، ادبیات، علوم اجتماعی و دین تعلق گرفته است و موضوعات کودک و نوجوان، کمک درسی، علوم طبیعی و ریاضیات، تاریخ و جغرافیا و دین به ترتیب بیشترین میانگین شمارگان کتابها را در این ماه به نام خود ثبت کردهاند. میانگین قیمت کتاب در اردیبهشت ۱۴۰۲، ۱۲۴۰۵۵ تومان بوده است و به نسبت اردیبهشت ۱۴۰۱ که قیمت کتاب ۸۴۰۴۹ تومان بوده، حدود ۴۷ درصد رشد داشته است.
خرداد؛ رشد ۱۱۳ درصدی کمک درسیها
در سومین ماه فصل بهار سال ۱۴۰۲ حدود ۷۶۰۸ عنوان کتاب منتشر شده است که در مقايسه با ۸۶۳۹ عنوان در دوره زمانی مشابه در سال ۱۴۰۱، ۱۲ درصد کاهش داشته است. از میان کتابهای منتشر شده در خرداد امسال ۵۵۸۰ عنوان آثار تالیفی و ۲۰۲۸ عنوان آثار ترجمه شده هستند.
نگاهی به عدد و آمار موضوعی کتابها حاکی از پیشتازی آثار حوزه ادبیات با ۱۳۸۳ عنوان و پس از آن آثار کودک و نوجوان با ۱۳۱۲ عنوان و سپس علوم اجتماعی با ۹۲۱ عنوان است. کمترین تعداد کتاب اما به حوزه علوم طبیعی و ریاضیات با ۱۰۸ عنوان اثر و سپس زبان با ۱۲۴ عنوان اختصاص دارد.
سهم استان تهران در ماه خرداد، ۴۸۸۰ عنوان و سایر استانها ۲۷۲۸ عنوان است که این آمار با توجه به تمرکز ۷۰ درصدی نشر کشور در ایران همچون ماههای گذشته رخ داده است. همچنین براساس این آمار حدود ۴۵۶۵ عنوان کتاب چاپ ۱ و ۳۰۴۳ عنوان تجدید چاپی هستند و در این ماه آثار چاپ اولی گوی سبقت را از چاپ چندمیها ربودهاند.
شمارگان کل کتاب در این ماه ۷۰۸۴۷۱۷ عنوان و میانگین شمارگان نیز ۹۳۱ عنوان بود و در مقایسه با سال ۱۴۰۱ که حدود ۱۰۸۱ عنوان بوده، حدود ۱۴ درصد افت داشته است. از این میان شمارگان کتابهای کودک و نوجوان عددی معادل ۲۱۷۸۷۰۴ عنوان بود. میانگین صفحه کتاب در این ماه نیز ۱۹۱ صفحه بود و میانگین قیمت کتاب در خرداد ۱۴۰۲، ۱۲۶۰۴۹ تومان برآورد شده است و در مقایسه با مدت مشابه که حدود ۸۷۰۰۰ تومان بوده است، رشد ۴۷ درصدی را شاهد هستیم. نکته جالب در این جدول رشد ۱۱۳ درصدی کتابهای کمکآموزشی نسبت به مدت مشابه است.
تیر؛ کتابهای کودک و نوجوان قوت میگیرند؟
در تیرماه ۱۴۰۲، تعداد ۹۶۷۴ عنوان کتاب منتشر شده است که در مقایسه با ۸۰۲۸ عنوان در دوره زمانی مشابه در سال ۱۴۰۱، ۲۱ درصد افزایش داشته است. از مجموع کل کتابهای منتشر شده در تیرماه ۱۴۰۲، تعداد ۷۱۶۱ عنوان تالیف و ۲۵۱۳ عنوان ترجمه بوده است. موضوعات ادبیات، کمک درسی، علوم اجتماعی، علوم عملی و دین بیشترین سهم آثار تالیفی را به نام خود ثبت کردند و از موضوعات ادبیات، کودک و نوجوان، علوم عملی، فلسفه و روانشناسی و علوم اجتماعی بیشترین ترجمه صورت گرفته است.
تعداد کتابهای منتشرشده در موضوعات علوم طبیعی و ریاضیات، فلسفه و روانشناسی، کلیات، تاریخ و جغرافیا، علوم اجتماعی، علوم عملی و کودک و نوجوان در مقایسه با تیر ماه سال ۱۴۰۱ به ترتیب افزایش ۴۵، ۳۳، ۲۸، ۲۰، ۱۶، ۱۵ و ۱۲ درصدی داشتهاند.
ناشران استان تهران از مجموع کل کتابهای چاپ شده در این ماه ۶۴۶۲ عنوان کتاب منتشر کردهاند که در مقایسه با تیر ماه سال گذشته افزایش ۱۹درصدی را تجربه کرده است. تعداد کتابهای منتشر شده ازسوی ناشران در سایر استانها با افزایش ۲۳درصدی در مقایسه با تیرماه سال ۱۴۰۱ به عدد ۳۲۱۲ عنوان کتاب رسیده است. در این ماه ناشران استان تهران در موضوعات ادبیات، کمکدرسی، علوم اجتماعی، علوم عملی و کودک و نوجوان بیشترین آثار را روانه بازار نشر کردهاند و بیشترین آثار منتشر شده ازسوی ناشران سایر استانها به موضوعات ادبیات، دین، علوم اجتماعی، کودک و نوجوان و علوم عملی اختصاص پیدا کرده است.
در تیرماه سال جاری ۶۳۳۶ عنوان کتاب چاپ ۱ و ۳۳۳۸ عنوان کتاب چاپ مجدد در پیشخوان کتابفروشیهای کشور قرار گرفت. ناشران بیشترین آثار چاپ ۱ را در موضوعات ادبیات، علوم اجتماعی، علوم عملی، دین و کمکدرسی و بیشترین آثار چاپ مجدد را در موضوعات کمک درسی، ادبیات، کودک و نوجوان، فلسفه و روانشناسی و دین در کشور منتشر کردهاند.
شمارگان کل کتابهای منتشرشده در تیر ماه سال جاری نیز ۷۹۴۰۹۴۱ نسخه را نشان میدهد و میانگین شمارگان عدد ۸۲۱ ثبت شده است و نسبت به مدت مشابه که ۱۰۰۴ عنوان بوده است حدود ۱۸ درصد افت داشته است. مدت زمان بیشترین کتابهای منتشرشده در تیر ماه سال ۱۴۰۲ به موضوعات ادبیات، علوم اجتماعی، کمکدرسی، علوم عملی و کودک و نوجوان اختصاص پیدا کرده است.
میانگین قیمت، در تیرماه ۱۴۰۲، ۱۲۳۹۸۸ تومان است که در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۱ که قیمت ۸۰۷۵۱ تومان بوده است، حدود ۵۴ درصد رشد داشته است.
قیمت کتاب در هر حوزه چگونه است؟
در اردیبهشت ۱۴۰۲، که میانگین قیمت کتاب ۱۲۴۵۵۲ تومان بوده است، قیمت کتابهای کمکدرسی ۱۶۹۸۱۲ تومان بوده، تنها بخشی که با این حوزه شاید کمی در حوزه قیمت رقابت میکند، بخش کلیات میباشد که این بخش بهدلیل وجود کتابهای دینی است که تعداد صفحات زیادی دارند و قابل مقایسه با کتابهای کمک درسی نیستند. با این حال در مقاطع مختلف سال، کتابهای کمکدرسی بیشترین قیمت را در بین موضوعات کتابها به خود اختصاص داده است.
این میزان در خرداد به ۱۷۲۲۹۴ تومان رسیده است و البته در این بخش قیمت کتاب در حوزه کلیات، ۱۹۳۱۷۴ تومان بیشترین قیمت را دارند و میانگین قیمت کتاب در این ماه ۱۲۶۴۹۰ تومان است. در تیرماه ۱۴۰۲، قیمت کتاب کمکدرسی ۱۵۱۸۹۷ تومان است و این بار کتابهای حوزه تاریخ و جغرافیا جای کتابهای کلیات را با قیمت ۱۴۴۹۹۶ تومان گرفته، میانگین قیمت کتاب در این ماه ۱۲۳۹۸۸ تومان است. طبق آماری که خانه کتاب منتشر کرده است، دهه ۱ انقلاب میانگین شمارگان کتاب حدود ۷۰۰۰ نسخه، دهه ۲ حدود ۶۲۰۰ نسخه، دهه ۳ چهارهزار و ۷۰۰ نسخه و دهه ۴ به دوهزار و ۵۰۰ نسخه رسیده است. یعنی شمارگان طی ۱۰سال حدودا ۸۵۰۰۰۰۰۰ کاهش پیدا کرده؛ کاهشی که در اکثر حوزههای نشر اتفاق افتاده است. اما در مورد کتابهای کمکآموزشی این موضوع روند دیگری را در پیش گرفته است. طبق آماری که در همین صفحه منتشر کردیم، تیراژ کتابهای کمکدرسی طی ۱۰ سال تغییر محسوسی ندارد و بین ۳۴۰۰ نسخه تا چهارهزار تغییر میکند و به حرف دیگر ثبات خودش را حفظ کرده است. درحالیکه ناشران در حوزههای دیگر مخصوصا عمومی به تیراژهای تکنسخه رسیدهاند.
نگرشی به نسبت شاهنامه با متون یونان باستان در آستانه روز فردوسی
تأملی پیرامون افسانه دکتر فاوست و داستان ضحاک در شاهنامه به مناسبت روز بزرگداشت فردوسی
برگزاری نمایشگاه کتاب تهران به منوال گذشته همچنان اهمیتی و فایدهای دارد؟
زندگی عکسی قابشده و محدود نیست؛ بلکه تجربهای است پیوسته و بیمرز.
۱۵ حقیقت خواندنی درباره کتاب پیرمرد و دریا ارنست همینگوی
