شعر در خدمت تبیین

شرح متون عرفانی سابقه­‌ای غنی در فرهنگ ایرانی و اسلامی دارد. جامی، از آن دسته شاعر ـ شارحانی است که در مقام آفرینش ادبی، اشعار پرمایه­‌ای سروده و همزمان، در کسوت و جایگاه شارحانی قرار گرفته است که به تبیین نظریه­‌ها، آراء و اصطلاحات بزرگ‌ترین عارفان مسلمان از جمله ابن‌عربی پرداخته است. نقش دوگانه‌ی همزمانی که جامی داشته، او را در سرایش اشعار عارفانه، به بهره‌­گیری عالی از عرفان نظری واداشته است. او در مقام شرح آراء، عقاید و اصطلاحات و تعابیر عرفانی به دلیل ذوق وافر هنری و شعری و تمرین و ممارستی که در این فن شریف داشته، از ظرفیت­‌های بالقوه‌ی تبیین­‌کنندگی و اقناع­‌بخشی شعر آگاه بوده و در شروح خود از این ظرفیت­‌ها در گشودن گره­‌های غامض مباحث و تعابیر عارفانه استفاده کرده است. او در رساله‌ی«لوایح» قالب رباعی را به خدمت نثر درآورده و پس از شرحی منثور که درباب هر تعبیر و اصطلاحی آورده، از یک تا چند رباعی سروده است که این رباعیات در قیاس با شرح منثوری که پیشتر آمده، دلالت‌گر، تبیین‌کننده­‌تر و اقناع‌پذیرتر هستند. همچنین در رساله‌ی «شرح رباعیات» بنا به سنت مألوف و معروف، از زبان نثر برای تبیین شعر بهره برده است. در این رساله، جامی با استفاده از نظریه­‌های عارفان پیش از خود، نظریه وحدت وجود را در قالب رباعی ریخته و چندین رباعی غامض در این باب سروده و خود به دشواری آن پی برده و پیش از آن‌که دیگری بر سروده او شرحی نویسد، خود بدان کار اقدام کرده است.

نهمین نشست از مجموعه درس‌گفتارهایی درباره‌‌ی جامی با سخنرانی دکتر قدرت‌الله طاهری در روز چهارشنبه ۲۴ آبان ساعت ۱۶ با عنوان «شعر در خدمت تبیین؛ استفاده‌ی جامی از ظرفیت­‌های تبیین­‌کنندگی شعر در شرح اصطلاحات عرفانی در لوایح» در مرکز فرهنگی شهر کتاب واقع در خیابان شهید بهشتی، خیابان شهید احمد قصیر (بخارست)، نبش کوچه‌ سوم برگزار می‌شود و ورود برای علاقه‌مندان آزاد است.

در این درس‌گفتار هنر جامی در استفاده از ظرفیت­‌های شعر برای تبیین پیچیدگی‌­های مفهومی اصطلاحات و تعابیر عرفانی به بحث گذاشته می‌شود.